TERCÜME NEDİR?

Geçmişten günümüze her çağda insanlar arasındaki iletişimin önemi yadsınamaz bir gerçektir. İletişim insanları birleştiren, insanlar arasında köprü kuran bir olgudur. Toplumları oluşturan bireylerin birbirlerinin yaptıklarından, söylediklerinden haberdar olmaları aralarındaki iletişimin sağlanmasıyla mümkün olabilmektedir. Farklı kültürlere mensup bireyler de her birey gibi aralarında iletişimin sağlanmasına ihtiyaç duymaktadırlar. Kültürleri arasında iletişim, etkileşim oluşturmak adına kendi aralarında iletişim sağlamaları gerekmektedir. Farklı dillerden, farklı kültürlerden insanların iletişim kurma süreci zaman zaman zora girmektedir. Bunun gibi durumlarda ise imdadımıza tercüme yetişmektedir. Tercüme dilimizde sözlü çeviri için bir karşılık olarak kullanılmaktadır. Gelin sizlerle birlikte tercümenin ne olduğunun ayrıntılarıyla öğrenelim.

TERCÜMENİN YAZILI ÇEVİRİDEN FARKLARI

Dilimizde sözlü çeviri anlamına karşılık gelecek biçimde kullanılan tercüme yazılı çeviriden farklı özelliklere sahiptir. Bu özellikler aşağıdaki gibidir.

  • Zaman: Yazılı çeviride çevirmenin ellerindeki metni okuyup metnin alanına uygun şekilde yorumlamak, gerekli araştırmaları yapıp uygun terminolojiyi kullanmak ve çeviri süreci sonunda ortaya çıkan çeviri ürününün kontrolünü sağlamak için yeterli zamanı bulunmaktadır. Sözlü çeviride zaman kısıtlaması ise türün doğası gereği; iletişimin anlık gelişmesi nedeniyle çevirinin gerçekleşmesi için tanınan saniyelerden ibarettir.
  • Mekan ve Ekip Çalışması: Yazılı çeviride çevirinin yapıldığı ortam kimi zaman ev, kimi zaman işyeri ve hatta çok başka bir ortam olabilmektedir. Genelde masa başında çeviri yapan çevirmen çoğunlukla yalnız başına çalışmaktadır. Sözlü çeviride ise ortam konferans salonu, mahkeme salonu, hastane, devlet dairesi gibi sözlü iletişimin gerekli olduğu ortamlardır. Tercümanlar en az iki kişinin ya da bir topluluğun bulunduğu kalabalık ortamlarda çeviri yaptıkları için genellikle ekip halinde çalışırlar. Ayrıca sözlü çeviriye başvurulan toplantılar farklı şehirlerde hatta farklı ülkelerde düzenlenebildikleri için bir tercüman yazılı çevirmene göre daha sık seyahat etmektedir.
  • Donanım ve Araştırma Olanakları: Yazılı çeviri yapmak için çevirmenlerin kaynak ve terminoloji taraması yapmaları, çeviri yaptıkları alanda daha önce yayınlanmış materyalleri gözden geçirmeleri gerekmektedir. Hatta gerektiği takdirde uzmanlara da danışabilen yazılı çevirmenler bu süreç için yeterli zamana sahiptirler. Ancak söz konusu sözlü çeviri olduğu zaman aynı şey tercümanlar için geçerli değildir. Sözlü çeviri yapmanız gerektiğinde zaman zaman önceden elinize konuşma metni gelmiş olsa dahi konuşma esnasında konuşmacının doğaçlama olarak eklediği noktalar olacaktır ve her durumda da çeviri ürününün ortaya kaliteli bir şekilde çıkması için tanınan süre saniyelerden ibarettir. Ayrıca yazılı çeviride kullanılan donanımlar çeviri programları gibi yazılımlardan ibaretken söz konusu simultane çeviri olduğunda donanım çeviri kabinleri, simultane çeviri ekipmanları, kulaklıklar ve mikrofonlardır.

simultane-ceviri

SÖZLÜ ÇEVİRİ TÜRLERİ

  • Diyalog Çevirisi: Bu çeviri türünde tercüme iki ya da daha fazla kişi arasında yapılmaktadır ve belirleyici kıstas diyalog biçiminde, karşılıklı geçen konuşmaların tercüme edilmesidir. Dikkat edilmesi gereken en önemli noktalardan biri ise konuşmaların kısa kısa ve karşılıklı gelişmesi, dolayısıyla da konuşmaların akışını bozmaksızın bir dilden diğer dile sürekli olarak geçiş yapma gerekliliğidir. Konuşmaların kısa kısa ve spontane gelişmesi nedeniyle tercümanlar sık sık devreye girerler ve hatırlanması gereken bilgi miktarı daha az olduğu için tercümelerini not almaksızın yapabilmektedirler. Bu tercüme türünün sıklıkla gerçekleştiği ortamlar arasında iş görüşmelerini, hastaneleri ya da doktor muayenehanelerini, turizm merkezlerini, mahkemeleri ya da devlet dairelerini sayabiliriz.
  • Ardıl Çeviri: Bu çeviri türünde tercüme daha resmi bir ortamda yapılmaktadır. Diyalog çevirisine göre daha uzun konuşmaların yapıldığı bu çeviri türünde konuşmacılar zaman zaman konuşmalarını yazılı bir metinden okurlar. Konuşmacılar kimi zaman süresi 5- 6 dakikayı bulan konuşmalar yaparlar ve konuşmaları daha uzun olduğu takdirde duraklayarak konuşmanın dinleyicilere tercüme edilmesi için beklerler. Bu noktada tercüman ise konuşmayı dinler ve önemli gördüğü noktaları not alır, not aldığı kısımlar dışında kalan cümleleri ise aklında tutması gerekmektedir. Sonrasında ise konuşmayı aldığı notlardan ve hafızasına aldığı diğer kısımlardan hareketle diğer bir yabancı dile çevirir. Tercüme sırasında bulunulan ortam büyük bir salon ise tercüman dinleyicilerin tamamına ulaşabilmek adına tercümeyi bir mikrofon aracılığıyla yapabilmekte, kimi zaman da kürsüye ya da sahneye çıkarak bu işlemi gerçekleştirebilmektedir. Ardıl çeviri diyalog çevirisinde saydığımız ortamların tamamında gerçekleştirilebilir; ancak konferanslar ve diplomatik temaslar gibi ortamlarda da icra edilmesi mümkün olabilir.
  • Simultane (Eş zamanlı) Çeviri: Bu çeviri türü tercümanların belki de en çok zorlandığı türdür. Bu türde çeviri yapılan konuşmayla eş zamanlı olarak yürümektedir. Ardıl çeviriye gör çok daha büyük çaplı, uluslararası organizasyonlarda kullanımı tercih edilen bu tür tercümenin gerçekleştirilmesi için özel teknik donanım da gerektirmektedir. Fazlasıyla zihin yorucu olan bu türde tercümanın aynı anda bir yandan konuşmayı dinlemesi, konuşmacının beden dilini takip edip uygun biçimde yorumlaması, dinlediği konuşmaları uygun şekilde anlayıp yorumlaması; diğer yandan da kendi çıktısını dinleyip ses tonu, aksan, sözcük seçimi ve dilbilgisi açısından da otokontrol sağlaması gerekmektedir. Tercümenin yapıldığı ortam; büyük çaplı organizasyonların gerçekleşeceği ortamlarda bulunan ya da sonradan kurulabilen çeviri kabinleridir. Tercüme çeviri kabinlerinde bulunan kulaklık ve mikrofonlar yardımıyla yapılır. Bazı durumlarda konuşma metni tercümana önceden çalışması için verilebilir. Bir kabinde 2 ya da 3 tercüman bulundurulmaktadır. Bir tercüman ise tek başına maksimum 40 dakika tercüme yapabilmektedir.

SÖZLÜ ÇEVİRİNİN GERÇEKLEŞTİĞİ ORTAMLAR

  • Konferans Çevirmenliği: Konferans çevirmenliğine başvurulan ortamlarda katılımcılar uzmanlığa sahip oldukları alanlarda uzun konuşmalar ve sunumlar yaparlar. Bu ortamlarda en çok başvurulan çeviri biçimi simultane çeviridir. Az katılımcılı toplantılarda veya eğitim semineri gibi ortamlarda ardıl çeviriden yararlanılmaktadır. Çok dilli olarak gerçekleşen organizasyonlarda ise birden fazla çeviri kabinine ve çeviri ekibine ihtiyaç duyulabilir. Bu gibi durumlarda çevirmenler konferansta konuşulan dillerin tümünü bilmiyor olabilir. Bu durumda dolaylı çeviri yöntemine başvurulur. Dolaylı çeviride konuşmanın çevrildiği dillerden herhangi birinden kendi diline çeviri yapılmaktadır.
  • Toplum Çevirmenliği: Kamu kurumlarıyla bireyler arasında iletişim kurulmasında çeviriye başvurulması gerektiğinde toplum çevirmenliği karşımıza çıkar. Okullar, hastaneler, devlet daireleri, gümrük ve pasaport kontrol noktaları veya emniyet merkezleri toplum çevirmenliğinin gerçekleştiği ortamlardır. Bu alanda en çok diyalog çevirisine ve ardıl çeviriye başvurulmaktadır; fakat zaman zaman fısıltı çevirisi de kullanılabilir. Tercümanların çeviri yaptıkları alan göre kendilerinden istenen beceriler değişiklik gösterebilir.
  • Mahkeme Çevirmenliği: Mahkeme çevirmenliği mahkemenin dilini bilmeyen davalı, davacı veya tanıkların duruşma sürecini anlamalarını ve kendilerini ana dillerinde ifade edebilmelerini sağlar. Bireylerin uluslararası insan hakları sözleşmelerince korunan mahkemede tercüman talep etme hakları mevcuttur. Uluslararası ceza mahkemeleri, tahkim davaları, AİHM ve Avrupa Adalet Divanı gibi büyük ölçekli ve çok dilli mahkemelerin duruşmalarında simultane çeviriye başvurulur. Genellikle; hukuki sonuçları nedeniyle tarafların ağızlarından çıkanların eksiksizce ve tarafsızca aktarılmasının gerekliliği tercih edilen çeviri stratejisinin sözcüğü sözcüğüne çeviri olmasını sağlamıştır.
  • Medya Çevirmenliği: Yaygın olarak kullanıldığı ortamlardan biri televizyon programlarıdır. Özellikle haber kanalları medya çevirmenliğinden yoğun olarak yararlanmaktadır. Yabancı haber kaynaklarının ve konukların çevirisi için genellikle simultane çeviriden yararlanılır. Bu gibi durumlarda çeviri stüdyoya kurulan kabinler veya uygun bir masa ve kulaklık donanımı ile gerçekleştirilir. Sohbet programlarında sıklıkla kullanılan yöntem ise ardıl çeviridir. Aynı zamanda radyo programlarında da ardıl çeviriden yararlanılmaktadır.